Grecja, Elada, Elas, Elliniki Dimokratia, Republika Helleńska

     
 

Egina Kreta Lesbos Rodos Samos

 
     
 

EGINA

Wyspa Egina leży 2 godziny podróży promem z Pireusu (w obie ok. 2400 drachm). Jest to atrakcyjna widokowo i nadzwyczaj spokojna wyspa leżąca w środku Zatoki Sarońskiej, porośnięta winoroślą, pistacją i sosną. Dzięki strategicznemu położeniu port na Eginie odgrywał duże znaczenie już od czasów starożytnych. Po rewolucji w 1821 r. miasto było pierwszą stolicą państwa greckiego. Przy przejrzystym powietrzu w pogodne dni ze wzgórza świątynnego widać na horyzoncie Akropol Ateński.

Świątynia Afaii (V w. p.n.e.) jest usytuowana na szczycie wzgórza wśród drzew sosnowych na północno-wschodnim krańcu wyspy. Afaia to lokalne bóstwo, w czasach późniejszych utożsamiane z Ateną. Do świątyni można dojechać autobusem (dosyć drogo), taxi lub wynająć skuter. Wstęp płatny 800 drachm ale warto zobaczyć, chyba najładniejsza świątynia dorycka w Grecji (dwa poziomy kolumn).

Pierwotnie ustawionych było 6 rzędów doryckich kolumn po 12 sztuk w rzędzie.  Cella dzieli się na trzy nawy po pięć kolumn. Drugi poziom stanowią krótsze kolumny, które niegdyś podtrzymywały dach. Całość mierzy ok 14 x 29 m. Około III w. po usunięciu metalowych klamer część konstrukcji zawaliła się. Znaczenie świątyni zaczęło szybko maleć. W 1811 roku wywieziono za granicę wszystkie pozostałe jeszcze rzeźby, które zostały kupione przez Ludwika I - króla Bawarii, dziś można je obejrzeć w muzeum w Monachium.

KRETA

Pierwsze ślady bytności człowieka na Krecie datowane są na około 6100 lat p.n.e.. Liczne mity i wierzenia starożytności przemawiają za istnieniem ludności tubylczej w tym okresie. Największe migracje ludności miały miejsce z obszaru Azji Przedniej. Przybysze wprowadzili osiągnięcia własnej cywilizacji: przywieźli zwierzęta hodowlane (kozy, owce), znajomość uprawy ziemi, umiejętność wyrobu naczyń i stawiania domów. W okresie neolitu zamieszkiwano groty (np. Dikteon Antron w górze Dikte, gdzie zostały odkryte szczątki ludzkie oraz narzędzia kamienne), jak również prymitywne, stawiane wprost na gruncie domostwa z wypalanej gliny.

W okresie późnego neolitu pojawiły się przedmioty wytwarzane z gliny wypalanej w ogniu. Ceramika tego okresu jest jednobarwna, zazwyczaj ciemno-szara. Kształty przedmiotów są zróżnicowane i dostosowane do potrzeb gospodarstwa domowego. Wyrabiano wtedy również przedmioty z kości lub kryształu. Zachowały się ślady rozwiniętych upraw - zbóż (zwłaszcza jęczmienia) i soczewicy, odkryto też szczątki zwierząt hodowlanych: kóz, owiec, świń i (rzadziej) bydła. Pod koniec neolitu przyjął się na Krecie wynalazek wytopu metali, o czym świadczy pierwsza siekiera miedziana znaleziona w Knossos.

Tempo rozwoju cywilizacyjnego w neolicie było stosunkowo powolne; radykalne zmiany nastąpiły około 2800 r.p.n.e., kiedy Kreta weszła w trwającą przeszło piętnaście stuleci i obejmującą wszystkie dziedziny epokę rozkwitu, nazwaną od legendarnego władcy wyspy "minojską". Została podzielona na szereg okresów. W epoce minojskiej nastąpił znaczny rozwój rolnictwa, hodowli, rzemiosła; wzrosła gęstość zaludnienia oraz równocześnie zwiększyła się wymiana handlowa z Egiptem, Syrią i Azją Mniejszą. Około 2200 r. p.n.e. pojawiła się pierwsza forma pisma hieroglificznego.

Budowę pierwszego pałacu (Knossos) datuje się na 1900 r. p.n.e., kiedy miejscowość ta była największym ośrodkiem administracyjnym na wyspie.  W Faistos, Malii, Agia Triada wzniesiono pałace prawie w tym samym czasie i według tej samej koncepcji architektonicznej. Konstrukcja wspomnianych budowli świadczy o wygodnym życiu ich mieszkańców i wysokim poziomie rozwoju cywilizacyjnego, czego przykładem są zwłaszcza łazienki i systemy kanalizacyjne doprowadzające wodę pitną z odległych miejsc (pałac w Knossos zaopatrywano w wodę pochodzącą z okolic oddalonej o około 10 km góry Juktas). Zachowane pozostałości są też wynikiem bogatego życia artystycznego, obejmującego malarstwo, teatr i widowiska taurokatapsii. 

O wysoko rozwiniętej kulturze świadczyć może również pojawienie się (nie odczytanego do dziś) pisma zwanego pismem linearnym A. Pismo to znajduje sie między innymi na najsłynniejszym zabytku z Faisos- glinianym dysku. Wśród znaków znajdujących się na nim, znaleziono dziwne, nowe ideogramy, jak np. azjatycka głowę wojownika w hełmie z pióropuszem. Pismo odczytuje sie spiralnie, od środka ku brzegowi. Każdy znak stanowi prawdopodobnie sylabę, a ich grupa, odzielona od następnej pionowa kreską- wyraz.

Szerokie kontakty handlowe skłoniły Minojczyków do rozbudowy floty - w tym czasie Kreta uzyskiwała panowanie na morzu, które utrzymało się przez kilka wieków. Pierwsze pałace uległy zniszczeniu około 1750-1700 p.n.e., najprawdopodobniej wskutek kataklizmu. Inne hipotezy mówią o najeździe obcych ludów. Jednakże po tej katastrofie nie tylko odbudowano dawne pałace, ale i wzniesiono nowe: w Tylissos, Pressos, Zakro, itd. W ciągu następnych trzech wieków (między 1700 i 1450 p.n.e.) nastąpiła ponowna, ekspansja gospodarcza i kulturalna Minojczyków. Liczba ludności znacznie wzrosła, a na całej wyspie powstało wiele miast. Oddziaływanie kultury minojskiej zaznaczało się zwłaszcza na wyspach Morza Egejskiego, o czym świadczą rezultaty wykopalisk prowadzonych od trzydziestu lat na wyspie Thira (Santoryn). Wpływy minojskie sięgnęły wówczas nawet Peloponezu. Jednak w XV w. p.n.e. nastąpił gwałtowny upadek tej wielkiej kultury. Historycy, archeolodzy i inni naukowcy nie zgadzają się co do przyczyn katastrofy. Najbardziej prawdopodobna hipoteza mówi o skutkach wybuchu wulkanu na wyspie Thira (do którego doszło w tym właśnie czasie). Po erupcji powstała gigantyczna fala, która naniosła na wyspę popioły wulkaniczne, powodując ostateczną zagładę kultury minojskiej.

Według niektórych hipotez, kultura minojska upadła wskutek inwazji przybyłych na Kretę z Peloponezu Achajów (zwanych zwykle Mykeńczykami). Niezależnie, czy rzeczywiście spowodowali oni upadek kultury minojskiej, przybyli oni na Kretę około 1450 lat p.n.e. W okresie kreteńsko-mykeńskim obie te kultury przenikały się wzajemnie dowiedziono, że wpływ minojski na życie Achajów, a szczególnie na ich poczucie piękna, był niezaprzeczalny. Wkład kultury mykeńskiej wyraził się przez wprowadzenie pewnych elementów religijnych, języka greckiego i tzw. pisma linearnego B. Na całej wyspie, szczególnie w pałacu w Knossos, a także na Peloponezie, odnaleziono wiele tabliczek pokrytych tym typem pisma. Pismo to, w odróżnieniu do pisma linearnego A, zostało odszyfrowane w 1952 r., przez Anglików: M. Ventrisa i J. Chadwicka.

Od końca XIII do początku XII w. p. n. e. Grecje zalewały od północnego wschodu kolejne fale doryckich najazdów, powodując radykalny odwrót od tradycji poprzedniego okresu. Przybysze znacznie różnili się od innych ludów greckich formami życia gospodarczego, społecznego, politycznego i kulturalnego. Dorowie pojawili się na Krecie około 1100 p.n.e. i osiedlali się początkowo w środkowej części wyspy - w Knossos, Dreros i w Gortynie, która stała się wówczas dużym miastem. Okres dorycki zaznaczył się poważnymi zmianami politycznymi (ustrój arystokratyczny) i obyczajowymi; nastał regres kultury objawiający się kryzysem sztuki i przemianami w stylu życia. Jednak stare ośrodki miejskie (jak Knossos) przeżywały ponowny rozkwit, powstawały również nowe (np. Lato na północ od góry Dikte). Wzrosła liczba ludności, nastąpiło znaczne ożywienie kontaktów handlowych i wymiany, przede wszystkim z Azją Mniejszą. Za sprawą Dorów, Kreta w epoce żelaza upodobniła się do Grecji kontynentalnej pod względem zwyczajów, religii, języka i pisma.

Po osiedleniu się Dorów (w okresie archaicznym i klasycznym), Kreta pozostawała na uboczu świata helleńskiego. Podczas gdy pozostała część Grecji (z Atenami jako przodującym ośrodkiem sztuki i handlu) zaangażowana była w wojny perskie, Kreteńczycy prawdopodobnie w nich nie uczestniczyli. Nawiązali natomiast bliskie kontakty z Libią i Cyrenajką (jej stolica - Kyrene - została założona w 630 p.n.e.), dokąd wyemigrowało wielu Kreteńczyków. Mieszkańcy wyspy byli jednak biegli w sztuce wojennej, Aleksandrowi Wielkiemu, podczas jego wyprawy do Azji, dostarczyli według niektórych źródeł aż 7000 najemnych łuczników.

Po śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 r. p.n.e., jego generałowie, zwani diadochami, podzielili między siebie ogromne imperium - w ten sposób część Krety, Cyrenajka i niektóre wyspy Morza Egejskiego znalazły się pod panowaniem egipskiej dynastii Ptolemeuszów. Brak porozumienia w sprawie podziału wyspy powodował niepewną sytuację polityczną, sprzyjającą rozwojowi piractwa. Proceder ten ukrócili dopiero nowi panowie - Rzymianie.

LESBOS

wyspa starożytnej Grecji- LesbosLesbos (Lezwos, Mitilini) to wyspa grecka we wschodniej części Morza Egejskiego, położona blisko wybrzeży Turcji. Powierzchnia 1750 km2. Lesbos posiada kształt półkolisty, z wąską Zatoką Kaloni w środku. Główne miasto i port to Mitilini.

Lesbos zbudowana jest ze skał wulkanicznych (na północy) oraz łupków i marmurów (na południu). Posiada urozmaiconą rzeźbę, wznoszącą się maksymalnie do 968 m n.p.m. Wyższe obszary pokryte są lasem, niżej położone wykorzystywane rolniczo (oliwki, figi, winna latorośl).

Zasiedlona na przełomie XI/X wieku p.n.e. przez Eolów. W VII/VI wieku p.n.e. rozwój kulturalny (Safona, Alkajos). Udział w wojnach perskich. Członek Związku Ateńskiego. Podbita przez Aleksandra Wielkiego. W I wieku p.n.e. podbita przez Rzym. W średniowieczu stanowiła część Bizancjum. Opanowana przez Turków. W 1912 przyznana Grecji.

Do zabytków wyspy Lesbos należą antyczny teatr i twierdza genueńska z XIII wieku. Na wyspie odkryto osadę z epoki brązu oraz ruiny świątyń starożytnych (Klopedi, Mesi, Wrisi), jak też ślady wielu bazylik wczesnochrześcijańskich.

RODOS

Rodos to wyspa, której początek mit przypisuje miłości Heliosa - boga słońca - do nimfy Rodos, która była córką Posejdona - boga morza. Jeden z ich synów, Kerkafos, miał troje dzieci: Kameiros, Ialyssos i Lindos, które zbudowały trzy największe miasta na wyspie.
Rodyjczycy prowadzeni przez Tlepolemosa, syna Herkulesa, w sile dziewięciu statków wzięli również udział w wojnie trojańskiej, ale ich przywódca został zabity w bitwie pod murami Troi. Od 1000 r. p.n.e. do 600 r. p.n.e. trzy największe miasta na wyspie: Kameiros, Ialyssos i najważniejsze z nich Lindos zakładały wiele kolonii na wybrzeżach Azji Mniejszej, Sycylii, Francji i Hiszpanii.

Trzy wyżej wymienione miasta przez pewien okres czasu zachowywały swoją niepodległość, ale później połączyły się z innymi doryckimi miastami - Kos, Knidos i Halicarnassus by stworzyć tak zwany 'Doric Heaxpolis'. W V i IV stuleciu Rodos był pod wpływem Persów (dzisiejszy Iran), a po ich wypędzeniu przez Greków stał się częścią Delian League będącej pod ateńskim protektoratem.

W czasie gdy wojna peloponejska ciągle trwała Rodyjczycy założyli nowe miasto. Dzięki inicjatywie Dorieasa - syna olimpijskiego zwycięzcy Diagorasa - nowa stolica została założona na północno-wschodnim krańcu wyspy i została nazwana Rodos. Jej założenie w 408 r. p.n.e. okazało się punktem zwrotnym w historii wyspy.

Jednym z siedmiu cudów starożytnego świata był znany na całym świecie Kolos Rodyjski, który został wzniesiony na cześć boga słońca - Heliosa.
Prace związane z budową statuły zostały wykonane przez robotników z Lindos, którzy pracowali nad nią przez 12 lat. Zgodnie z wykonanym wcześniej planem Kolos stanął w poprzek wejścia do portu pozwalając statkom na wpłynięcie do portu między jego otwartymi nogami. Niestety stał on nie więcej niż 66 lat, gdyż podczas ciężkiego trzęsienia ziemi w 226 roku p.n.e. pomnik pęknął na wysokości kolan i zawalił się.

Rodyjczycy stworzyli "Rodian Naval Code" - czyli w wolnym tłumaczeniu Rodyjski Kodeks Morski. Cesarz Antionios pisał z wielkim podziwem "My możemy panować nad światem, ale Kodeks Rodyjski panować będzie nad morzem".

W czasie rzymskiego panowania Rodyjczycy najpierw utrzymywali przyjacielskie stosunki z Rzymianami, ale najeźdźcy byli zainteresowani w znacznym stopniu jeszcze ograniczyć potęgę wyspy.

Rozstrzygające uderzenie nastąpiło w 42 r. p.n.e., kiedy to wojska rzymskie pod wodzą Cassiusa zdobyły i z niewiarygodną bestialstwem zniszczyły miasto wywożąc z niego około 3000 arcydzieł.
Po okresie panowania Cesarstwa Rzymskiego Rodos stał się stolicą bizantyjskiej prowincji, ale wyspa nadal była często podbijana przez różnych najeźdźców.

Okres, w którym Rodos był okupowany przez rycerzy St. John można uważać za lata największego rozwitu wyspy. Rycerze przebywali na wyspie 123 lata, od 1309 do 1522 roku, kiedy to ostatni Wielki Mistrz (ang. Grand Master) został zmuszony do oddania miasta sułtanowi Suleimanowi Wspaniałemu. Pozostałości po ich pobycie miasto ciągle zachowuje w jego niezdobytych murach, bramach, kościołach, szpitalach, majestatycznych pałacach, i innych. Lata tureckiej okupacji, która trwała aż do 1912 roku, były na pewno najczarniejszym okresem w historii. Od 1912 roku do chwili porażki państw osi wyspą władały Włochy. Do 1948 roku Rodos, tak jak inne wyspy Dodekanezu, był zarządzany przez Wielką Brytanię, aż do momentu, kiedy to 7 marca 1948 roku grecka flaga załopotała ponad pałacem gubernatora.

SAMOS

Samos to grecka wyspa na Morzu Egejskim, w archipelagu Sporady Południowej, u wybrzeży Turcji. Jej powierzchnia wynosi 476 km2,  jest górzysta,  a najwyższy szczyt tej wyspy to Kerketefs (1444 m n.p.m.). Liczba mieszkańców wynosi 42 tys. mieszkańców (1991). Klimat śródziemnomorski.

W XI w. p.n.e. zasiedlona przez Jonów. W wiekach następnych ważny ośrodek handlu i kolonizacji. W VI w. p.n.e., pod rządami tyrana Polikratesa (540 - 522 p.n.e.), ośrodek handlu i sztuk (brązownictwo, rzeźba, złotnictwo). Z inicjatywy Polikratesa wybudowano na wyspie 3 unikalne budowle: nie zachowane molo portowe, tunel doprowadzający wodę oraz Herajon. Ok. 522 p.n.e. Samos opanowali Persowie. Po wyzwoleniu w 479 p.n.e. wyspa stała się członkiem I Ateńskiego Związku Morskiego. Pokonana i zniszczona podczas podjętej w latach 440 - 439 p.n.e. próby oderwania się od Związku. W 133 p.n.e. przekazana Rzymowi, po jego upadku należała do Bizancjum. Od 1453 pod rządami Turków. 1832 autonomiczne księstwo. Od 1912 należy do Grecji.

Rozwinięte rolnictwo, uprawia się głównie: oliwki, winorośl, drzewa cytrusowe, warzywa, zboża. Hodowla owiec i kóz. Przemysł spożywczy. Kamieniołomy marmurów. Rozwinięta turystyka. Główne miasto - Wathi.

Resztki osady z III - II tysiąclecia p.n.e. w okolicach Tigani. Ruiny antycznego miasta Samos: hellenistyczna agora, stoa, akwedukt, teatr, dwa gimnazjony, rzymskie termy, amfiteatr, mury obronne, domy, nekropola (VI w. p.n.e.) poza murami. W pobliżu ruiny słynnego sanktuarium Hery (Herajonu) z poł. VI w. p.n.e. (świątynia projektu Rojkosa i Teodorosa z Samos) i z III - II w. p.n.e. W V w. na ruinach wzniesiono trzynawową bazylikę chrześcijańską. W otoczeniu Herajonu odkryto wiele resztek rzeźb, ołtarzy (7 z X - VII w. p.n.e.) i zniszczonych budowli sanktuarium (świątynia Afrodyty i Hermesa).

                      

 
 

w górę

 
 

© Paulina Gałęska 2003/2004 - Wszystkie prawa zastrzeżone