Grecja, Elada, Elas, Elliniki Dimokratia, Republika Helleńska

     
 

teatr i świątynia Apollina w Delfach

 
 

Epidauros, teatr, miejsce kultu Asklepiosa

 

Epidauros, teatr, miejsce kultu Asklepiosa

 

ruiny teatru w Efezie

 

teatr teatr w Delfach

W V w. p.n.e. ukształtowały się dwa podstawowe gatunki literackie dramatumaska aktora: tragedia i komedia. W dramatach występował chór złożony z dwunastu lub piętnastu młodych ludzi i aktorzy, początkowo jeden później dwóch, wreszcie trzech. Grywali oni więcej niż jedną rolę stąd sztuki miały więcej niż trzy postacie. Aktorzy byli profesjonalistami chórzystów natomiast wybierano spośród ateńskiej młodzieży (tylko mężczyzn, kobiety nigdy pojawiły się na scenie, przedmiotem sporów jest to, czy nawet bywały na widowni). Przygotowano ich do określonego widowiska przez dłuższy czas. Dzięki temu teatr był także szkołą dla znacznej liczby ludzi. W czasie najważniejszego święta, o najbogatszym programie spektakli, potrzebowano na przykład około dwustu pięćdziesięciu chórzystów.
Aktorzy tekst śpiewali lub śpiewanie recytowali, chóry śpiewały i tańczyły. Widowiska łączyły w ten sposób słowo, gest taneczny i muzykę. Dziś trudno było by odtworzyć te widowiska, gdyż dostępny nam jest tylko tekst, partytury muzyczne przepadły, a tańca w ogóle nie potrafimy sobie wyobrazić.

maska aktoraDla przedstawień teatralnych szyto specjalne stroje, sporządzano obuwie na grubych podeszwach (koturny). Aktorzy i chórzyści nosili maski, które wykonywano z usztywnianego płótna. Były one ściśle związane z określoną rolą i sygnalizowały widzą kim jest postać pojawiająca się na scenie.

Przedstawienia odbywały się najczęściej trzy razy w roku w czasie kolejnych kilku dni. Wystawiano sztuki kilku aktorów, a specjalna komisja oceniała komu przyznać nagrodę. Na widowiskach gromadziły się tłumy. Na wniosek Peryklesa niezamożnym obywatelom wypłacano kwoty, które umożliwiały im wstęp do teatru. Sądzono bowiem, że wszyscy członkowie polis powinni uczestniczyć w tym święcie. Wymagały tego względy pobożności, była to bowiem forma oddania czci Dionizosowi; sprawiedliwości społecznej, ponieważ wszyscy winni mieć udział w przyjemności, jaką dawało widowisko oraz względy wychowawcze, gdyż dramat uczył widzów moralności obywatelskiej.maska aktora

Przygotowanie spektaklu od strony technicznej, nadzór nad wyborem i nauką chórzystów zlecano wybranym zamożnym obywatelom. Jeśli sztuki zyskiwały nagrodę, to i oni otrzymywali ją razem z autorami. W V w. p.n.e. sztuki wystawiano w warunkach prymitywnych, budując drewniane trybuny na zboczach Akropolu lub na agorze. W IV w. p.n.e. nauczono się budować teatry, w których wszyscy mogli dobrze widzieć i dobrze słyszeć to co się działo na okrągłym placyku dla chóru i na podium dla aktorów.

W wielu punktach Grecji powstały teatry (amfiteatry) z kamienną widownią. W epoce klasycznej służyły one popisom wokalnym, poetyckim oraz sztukom dramatycznym i innym przedstawieniom. Wiele teatrów zostało przebudowanych przez Rzymian na potrzeby walk gladiatorów. Najwspanialszy teatr powstał w końcu IVw. p.n.e. w Epidauros - na północnym-wschodziebudowa Epidaurosa Peloponezu, w centrum kultu Asklepiosa. Muszla widowni, "wciśnięta" malowniczo w zbocze wzgórza, ma średnicę 120 m, a najwyższe rzędy leżą 24 metry powyżej orchestry (koliste miejsce przed sceną u stóp widowni). Widownia wyraźnie dzieli się na oryginalną, niższą część (34 rzędy, 12 sektorów) z IVw. p.n.e. oraz zrekonstruowaną wyższą, rzymską (21 rzędów, 22 sektory). Na widowni mogło pomieścić się ponad 14.000 widzów. Przy projektowaniu teatru oparto się na szeregu proporcji i relacji matematycznych ("złoty podział odcinka" i system liczbowy Fibonacciego). Obiekt ten posiada niesamowitą akustykę. Nawet z najwyższych rzędów widowni znakomicie słychać cichą rozmowę, a nawet szepty ze sceny i orchestry. Widownia zachowała się w doskonałym stanie, głównie dlatego, że przez wiele lat przykryta był warstwą ziemi. Niestety budowle sceniczne uległy całkowitemu zniszczeniu.

Inny, dobrze zachowany teatr z IIIw. p.n.e. znajduje się w Dodonie (Epir). Tetr mógł pomieścić 17.000 widzów - był jednym z największych w Grecji. Rzymianie przebudowali teatr na potrzeby walk zwierząt i gladiatorów (zagrody dla zwierząt, kanały odpływowe). Budowla została zrekonstruowana w XIXw., a powtórnie w 1960r.

teatr

W Atenach, u stóp Akropolu znajdują się nie odrestaurowane ruiny Teatru Dionizosa. Teatr Dionizosa początkowo był konstrukcją ziemno-drewnianą, wykutą w południowym zboczu Akropolu. Następnie przebudowano go i wykonano z trwalszego materiału - kamienia. Był on kolebką tragedii greckiej. Obecne ruiny są pozostałością znacznie większej budowli (na 17 tysięcy widzów) z czasów rzymskich (rzymianie urządzali tu walki gladiatorów). Leżący w sąsiedztwie, znacznie późniejszy, Odeon Herodesa Atticusa był małym rzymskim teatrem (na 5.000 widzów) z cedrowym zadaszeniem - pozwalało to na urządzanie spektakli przy każdej pogodzie i jednocześnie zapewniało lepszą akustykę. Konsul rzymski Herodes Atticus wybudował go w II wieku n.e. na cześć swojej zmarłej żony. W 1956r. widownia i orchestron zostały zrekonstruowane.

teatr

W Delfach można dziś podziwiać dobrze zachowane pozostałości teatru na 5.000 widzów, zbudowanego w VIw. p.n.e. Jest to jeden z najlepiej zachowanych teatrów w Grecji, choć nie może się oczywiście równać z tym w Epidauros. Odbywały się w nim igrzyska pytyjskie, w czasie których w szranki stawali dramaturdzy i poeci, oraz wielkie zebrania.

Większość ze starożytnych teatrów wykorzystywanych jest współcześnie - odbywają się tam różne festiwale, koncerty, wystawiane są sztuki.

 
 

w górę

 
 

© Paulina Gałęska 2003/2004 - Wszystkie prawa zastrzeżone