Wiek/rok

Kierunek

Przedstawiciele

Charakterystyka

 Filozofia grecka

 do VI w. p.n.e.

siedmiu mędrców

Pittakos, Solon, nawet
Tales z Miletu

legendarni pierwsi filozofowie greccy, którzy na ogół
udzielali współczesnym zdroworozsądkowych rad
typu: poznaj samego siebie, umiar przede wszystkim

 VI-IV w. p.n.e.

 

 

jońska filozofia

przyrody

(presokratycy)

Tales z Miletu, Pitagoras,

Heraklit, Zenon, Demokryt

Anaksymander

poszukiwanie pratworzywa rzeczywistości

(dla Talesa była to woda, dla Anaksymandra bezkres,

dla Heraklita powietrze); uznawanie stosunków liczbowych
za istotę świata (pitagorejczycy); atomistyczna teoria
budowy Wszechswiata (Demokryt); wyróżnia się
szereg szkół o odmiennych poglądach

 V-III w. p.n.e.

sokratycy

Sokrates, Euklides
z Megary, Diogenes
z Synopy, Arystyp

problematyka dobra i prawdy: w szkole megarejskiej
dobro to rozum, dla cyników dobrem była cnota i życie
w zgodzie z naturą, dla cyrenaików - przyjemność

 IV w. p.n.e.-VI w. n.e.

platonizm

Platon

świat jako dwie sfery: bytów idealnych (dobro, piękno,
matematyczna równość) i naśladujących je bytów rzeczywistych

 IV-III w. p.n.e.

-

Arystoteles, Teofrast

krytyka platońskiej teorii idei, teleologiczna (szukająca
w wydarzeniach ich celu) koncepcja świata, próba
syntezy ówczesnej wiedzy; poglądy Arystotelesa
kontynuowali perypatycy

 Filozofia hellenistyczno-rzymska

 IV w. p.n.e. - II w. n.e.

stoicyzm

Zenon z Kition, Seneka Mł.,
Marek Aureliusz

zwrócenie uwagi na kwestie etyczne, postulaty
panowania nad sobą, wolności od emocji, zobojętnienia
wobec cierpień

 IV w. p.n.e. - III w. n.e.

epikureizm

Epikur, Lukrecjusz

hedonizm, materialistyczna teoria świata

 II-I w. p.n.e.

sceptycyzm

Cyceron, Warron

postulat powstrzymywania się od sądów, gdyż
wszelkie drogi poznania są niepewne

 I-IV w. n.e.

neoplatonizm

Apulejusz, Celsusm Plotyn,
Julian Apostata

połączenie platonizmu z elementami filozofii i religii
Wschodu

 I-III w. n.e.

gnostycyzm

Mani

dzieje zmaganiem dobra i zła

 Filozofia wczesnego chrześcijaństwa

 II-III w.

apologetyka
kościelna

Tertulian, Orygenes

uzasadnianie światopoglądu chrześc. elementami
filozofii gr.

 IV-VI w.

ojcowie
kapadoccy

Bazyli Wielki, Grzegorz
z Nazjanzu, Grzegorz z Nyssy

podporządkowanie filozofii religii

 od IV w.

augustynizm

św. Augustyn

pierwszy chrześc. system filozoficzny, bazujący na
platonizmie

 Filozofia średniowiecza

 XI-XIV w.

scholastyka

Anzelm z Canterbury, Abelard,
św.
Bonawentura, Duns Scotus,
Wilhelm Ockham

problematyka wzajemnego stosunku wiary i rozumu

 XIII w.

albertyzm

Albert Wielki

w razie sprzeczności między rozumem a wiarą
kryterium prawdy staje się objawienie

 od XIII w.

tomizm

Tomasz z Akwinu

przyswojenie dla potrzeb teologii katolickiej podsta-
wowych pojęć filozofii Arystotelesa, wypracowanie
metody adaptacji przez religię osiągnięć nauki

 Filozofia nowożytna

 XIV-XVI w.

humanizm

Erazm z Rotterdamu,
M. de Montaigne,
G. Pico della Mirandola

odejście od patrzenia na świat przez pryzmat proble-
mów religijnych, przyswojenie filozofii antycznej
(zwł. platonizmu i arystotelizmu), antydogmatyczny sceptycyzm

 od XVII w.

kartezjanizm

R. Descartes (Kartezjusz),
B. Pascal, B. Spinoza,
G.W. Leibniz

próba sformułowania pewnej i praktycznej, opartej
na wzorach wnioskowania w matematyce, uniwersalnej
metody myślenia, racjonalistyczna teoria poznania,
zasada rozdziału miedzy rozumem a wiarą (Pascal)

 od XVII w.

oświecenie

J. Locke, Wolter,
Ch. Montesquieu, D. Diderot,
J.J. Rousseau

uznanie autonomii i suwerenności rozumu, odejście od
religii w stronę deizmu i ateizmu, nowa koncepcja
praw człowieka (wolność - równość)

 od końca XVIII w.

 

klasyczna

filozofia niem.

I. Kant, J. Herder,

G.W. Hegel, J.G. Fichte

idea autonomii człowieka, podkreślenie roli podmiotu

w procesie poznania, prymat intuicji art. i wiary nad
poznaniem, dialektyka heglowska

 Filozofia XIX i XX w.

 od końca XIX w.

 

socjalizm

i komunizm utopijny

H. Saint-Simon,

Ch. Fourier, L. Blanqui

próba budowy utopijnego społeczeństwa korzystającego

ze wspólnoty dóbr (falanstery), klasowy charakter społeczeństwa

 XIX w.

pozytywizm

A. Comte, J.S. Mill

ograniczenie poznania do empirycznych faktów oraz
związków między nimi, system "filozofii pozytywnej"

 od poł. XIX w.

materializm
dialektyczny

K. Marks, F. Engels, W. Lenin

dialektyczna metoda poznania i pojmowania dziejów,
krytyka kapitalizmu, podporządkowanie praktyki tzw.
prawom rozwoju społ.

 poł. XIX w.

ewolucjonizm

H. Spencer

przeniesienie w sferę życia społ. teorii biol. Ch. Darwina

 XIX w.

bergsonizm
neopozytywizm

H. Bergson

świat jako żywy organizm przeniknięty elan vital

 od końca XIX w.

neotomizm

J. Maritain, J. Tischner

modernizacja tomizmu inspirowana współczesną
filozofią i nauką

 przełom XIX/XX w.

fenomenologia

E. Husserl

zakwestionowanie pozytywistycznego sposobu
myślenia, "powrót do rzeczy", "analiza przeżyć“,
"czystej świadomości"

 od ok. 1920

egzystencjalizm

M. Unamuno, J.P. Sartre,
M. Camus

egzystencja - sposób istnienia właściwy jedynie
człowiekowi, samotność i odpowiedzialność jednostki

 od ok. 1930

personalizm katolicki

E. Mounier

najwyższą wartością "osoba" i jej wolność