Grecja, Elada, Elas, Elliniki Dimokratia, Republika Helleńska

     
 

Na muzykę starożytnej Grecji złożyły się elementy różnych kultur - Egiptu, Małej Azji, Syrii i Babilonii. Podobnie jak w innych kulturach starożytnych, muzyka nie była sztuką wyodrębnioną, lecz tylko jednym z elementów sztuki synkretycznej , takim jak poezja i taniec. Droga od mitu do logosu była długa, żmudna i przebiegała od teocentrycznego układu skupionego wokół legendarnych bóstw i bohaterów do układu antropocentrycznego, związanego z losami człowieka. Muzyka odzwierciedlała tę drogę na równi z dziełami scenicznymi. Sztuka grecka wywarła decydujący wpływ na kulturę europejską. Nie tylko wyraz "muzyka" pochodzi z języka greckiego, lecz także takie terminy jak melodia, rytm, metrum, ton, harmonia, gama, polifonia, symfonia, chór, czy chromatyka.

FORMY MUZYKI GRECKIEJ

Do najstarszych form muzyki greckiej należą ody, hymny religijne i rapsody. W miarę rozkwitu form muzycznych powstawały elegie, pieśni chóralne, pieśni weselne, peany dziękczynne oraz dytyramby śpiewane na cześć Dionizosa. Wszystkim uroczystościom religijnym towarzyszyły tańce - miały one przeważnie znaczenie symboliczne. Podobnie jak we wszystkich wczesnych kulturach muzycznych, także w Grecji muzyka wiązała się z kultem bogów. Istniała jednak także muzyka niekultowa, rozwijająca się dwutorowo: jako pieśń ludowa i pieśń bohaterska. Muzyka odgrywała także wielką rolę w dramacie. Przypuszczalnie jednak towarzyszące mu instrumentarium było bardzo skromne. Istniały także czysto muzyczne formy. Były to tak zwane nomoi, czyli stałe schematy melodyczne, według których wykonywano pieśni religijne.

 ZAPIS MUZYKI GRECKIEJ

Z kilku nielicznych zachowanych przykładów muzyki greckiej trudno dziś odtworzyć pełniejszy obraz muzycznej kultury starożytnej Grecji. Greckie pismo muzyczne, sięgające IV wieku p.n.e., było pismem literowym. Istniały dwa różne systemy notowania muzyki wokalnej i instrumentalnej. Obecnie nie wiemy, czy oznaczenia literowe nie były tylko szkieletem, na którym opierała się praktyka wykonawcza muzyków.

RYTMIKA GRECKIEJ MUZYKI ANTYCZNEJ

O wiele więcej niż o melodii wiemy o rytmice muzyki, głównie dlatego, że związana była ona ze słowem, mową. Antyczne greckie formy muzyczne są identyczne z formami greckiej poezji, gdyż rytm muzyki ściśle związany był z metrum poezji. Muzyka grecka to muzyka wokalna, melodia zaś całkowicie uzależniona była od rysunku słowa poetyckiego i stanowiła coś w rodzaju muzycznej deklamacji czy recytacji, w której melodia nie miała własnego, autonomicznego oblicza.

HISTORIA GRECKIEJ MUZYKI ANTYCZNEJ

Grecy wierzyli, że muzyka pochodzi od bogów, którzy także ją wykonywali. Z bogami mogli konkurować ludzie. Do X w. p.n.e. rozwija się głównie taniec i pantomima, ale obok nich również muzyka instrumentalna. Od X - VIII w. p.n.e. muzyka poszerza się o śpiew. W okresie późniejszym pojawia się muzyka chóralna. W okresie klasycznym muzyka zaczyna wiązać się z widowiskami teatralnymi. W tym czasie ma jeszcze znaczenie wychowawcze, etyczne, ale już wkrótce stanie się ona przedmiotem chwały wirtuozów, którzy odbiegają w swoim samolubnie rozwijanym kunszcie od ideałów klasycznych. Od tej chwili muzyka zaczyna tracić swą dotychczasową powagę i znaczenie, a staje się czymś gatunkowo niższym. Teoria muzyki greckiej stała się podstawą muzycznych teorii średniowiecza.

INSTRUMENTY STAROŻYTNEJ GRECJI

Mówi się, że grecka teoria muzyki dała najpłodniejsze impulsy muzykologii europejskiej. Athenaios, Polluks i inni greccy pisarze mówią o wielorakich instrumentach muzycznych, z których najważniejsze były :

AULOS - należał do najbardziej rozpowszechnionych greckich instrumentów dętych drewnianych. Składał się z trzech części: ustnika (dseugos), części środkowej (holmos) i z właściwej rury (bombys).Część pierwsza i trzecia wykonane były z trzciny, część środkowa z kości (czasem słoniowej). Grecy używali auoli różnej wielkości, odpowiednio do czterech rejestrów głosu ludzkiego i w zależności od potrzeby gry zespołowej z kitharą (patrz wyżej).

KITHARA - Instrument ten zbudowany był z drewna, dlatego dźwięk miał bardzo głośny i pełny. Często kithara ozdobiona była syncerką, a z czasem stała się jednym z najbardziej bogato zdobionych instrumentów świata antycznego (szczególnie kithara rzymska). Gra na kitharze stała się tak popularna, że osiągnęła stopień wirtuozerii. Początkowo kithara niewiele różniła się od liry ( najbardziej po kitharze rozpowszechnionym instrumencie strunowym.).W ciągu rozwoju zachowały pewne cechy wspólne: formę zewnętrzną, liczbę strun oraz technikę gry. Lira jednak nie była instrumentem tak ekspresyjnym jak kithara , pozostała więc w roli instrumentu szkoleniowego i rozrywkowego. Struny kithary prowadzone były od pudła rezonansowego pomiędzy ramionami pionowo postawionej poprzeczki (z nawiniętymi paskami skóry) ich liczba wzrosła od początkowych pięciu do jedenastu. Struny kithary (i liry) szarpane były palcami lub plektronem - płytką drewnianą, metalową bądź z kości słoniowej. Uderzenie struny rozszerzonym końcem plektronu wydłużało brzmienie i dawało konieczną siłę dźwięku.

posłuchaj hymnu Grecji

 
 

w górę

 
 

© Paulina Gałęska 2003/2004 - Wszystkie prawa zastrzeżone