Grecja, Elada, Elas, Elliniki Dimokratia, Republika Helleńska

     
 

sztuka architektura artyści rzeźbawazy

 
     
 

Kobiecy idol z Syros, 2200-2000 p.n.e. Kobiecy idol z Syros, 2200-2000 p.n.e.

Jest to nazwa kultur rozwijających się w basenie Morza Egejskiego od neolitu (2600 p.n.e.) do tzw. najazdu Dorów (ok. 1100 p.n.e.). Odkryta została w wyniku badań archeologicznych prowadzonych od lat 70. XIX w. przez H. Schliemanna i A. Evansa , (który również ustalił chronologię kultury egejskiej). Natomiast pismo kreteńskie odczytali w 1953roku M. Ventris i J. Chadwick. Kultura egejska obejmuje:

  • sztukę Krety, zwaną kreteńską lub minojską

  • sztukę lądowej części Grecji, zwaną helladzką

  • sztukę zachodniego wybrzeża Azji Mniejszej i pobliskich wysp (Lesbos, Lemnos);

  • sztukę wysp cykladzkich

Wybrzeża Azji Mniejszej stanowią rejon peryferyczny egejskiej kultury.

Wykopaliska na wyspach cykladzkich ukazały rozwój osad nadmorskich od okresu wczesnoegejskiego (Kos, Milos). Unikatowy charakter mają wyjątkowo zachowane budowle odkryte na wyspie Santoryn: z miasta zw. Akrotirion, zasypanego przez wybuch wulkanu, odkopano domy, pałac, mnóstwo naczyń glinianych, waz, dzbanów pitosów oraz znaczną liczbę pięknych fresków wyobrażających ludzi, rośliny, zwierzęta (freski z tzw. Domu Lilii należą do najpiękniejszych zabytków kultury egejskiej). Rzeźbę na Cykladach reprezentują posągi marmurowe wys. do 1,5 m (tzw. cykladzkie idole) o uproszczonych formach oraz małe, stylizowane figurki, np. muzykantów. Wysoki poziom osiągnęła ceramika malowana, zwłaszcza zdobiona naturalistycznymi przedstawieniami fauny morskiej (ośmiornice, muszle, rozgwiazdy, korale); styl ten, zwany naturalistycznym, rozwijał się 1700-1450 p.n.e. (wpływy kreteńskie).

Na Krecie powstało pierwsze w Europie państwo ze stolicą w Knossos, rządzone przez władcę będącego również najwyższym kapłanem. Kultura Krety wywarła wpływ na Helladę i Cyklady, które rozwinęły już własną kulturę. Za pośrednictwem Krety ukształtowały się wyobrażenia religijne Egei (kult Bogini-Matki – bóstwa płodności i urodzaju, kult byka – symbolu płodności i siły, kult drzew, kamieni, symbol podwójnej siekiery labrys, rogi sakralne, gaje i groty jako miejsca kultu). Ok. 1500 p.n.e. kultura Krety upadła w wyniku wybuchu wulkanu na wyspie Santoryn (Thira) oraz najazdu Achajów. Najeźdźcy przyswoili sobie wcześniej niektóre elementy kultury egejskiej (Mykeny) i rozwijali je indywidualnie do czasu tzw. najazdu Dorów (ok. 1100 p.n.e.).

Budownictwo kręgu kultury egejskiej sięga początkowego okresu neolitu. W IV tysiącleciu p.n.e. wykształcił się typ megaronu. W późnym neolicie budowano wieloizbowe domy ze stałymi paleniskami. Rozwój architektury nastąpił w okresie wczesno- i średnioegejskim (3000-1600 p.n.e.).

Rozkwit budownictwa na Krecie przypadł na lata 2000-1400 p.n.e. Powstały wówczas pałace w Knossos, Malia, Fajstos, Kato Zakro. Budowle te były wielokondygnacyjne, miały studnie świetlne i powietrzne, urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne, kolumny podtrzymujące stropy, schody. W bogatych miastach budowano wieloizbowe domy mieszkalne (Gurnia).

W Grecji lądowej budowano duże domy, zwane pałacami (Lerna). Grecka architektura rozwinęła się w latach 1400-1200 p.n.e. (Pylos, Mykeny, Tyryns). Cechowała się niespotykanym dotychczas monumentalizmem (zwłaszcza budowle obronne). W sztuce sepulkralnej występowały groby szybowe i kopułowe (Mykeny, tzw. grób Agamemnona).

Na Cykladach od okresu wczesnoegejskiego powstawały osady nadmorskie (Keos). Unikatowymi zespołami są budowle na wyspie Santoryn, ich ściany – podobnie jak na Krecie i w Grecji – ozdabiano malowidłami. Zachowane zabytki pochodzą z 1700-1400 p.n.e. (sceny ogrodowe, pejzaże, sceny kultowe).

Greckie malarstwo rozwinęło się po 1400 p.n.e. Odznacza się ono większą dążnością do ornamentacji i stylizacji oraz inną tematyką (sceny polowań i wojen). Ogromną liczbę malowideł odkryto na wyspach Santoryn i Melos. Na Krecie i lądzie greckim wyrabiano drobne figurki z brązu i gliny (bogini z wężami, figurki orantów).

Na Cykladach tzw. idole miały do 1,5 m wysokości (cykladzka sztuka). Na lądzie dużą skalę osiągały reliefy kamienne (Lwia Brama w Mykenach, mykeńskie stele nagrobne). Wysokim poziomem odznaczała się ceramika egejska. Do najpiękniejszych wyrobów należą tzw. wazy Kamares. Między 1700 i 1450 p.n.e. rozwijał się styl naturalistyczny, w którym dominowała tematyka morska (ośmiornice, muszle, rozgwiazdy, korale). Egejskie wyroby złotnicze znane były już od III tysiąclecia p.n.e. (sygnety, topory kultowe, kubki z Wafio, złote maski mykeńskie, diademy, srebrny ryton).

Kultura egejska stała się kolebką kultury greckiej, a tym samym cywilizacji europejskiej.

 
 

w górę

© Paulina Gałęska 2003/2004 - Wszystkie prawa zastrzeżone