Grecja, Elada, Elas, Elliniki Dimokratia, Republika Helleńska

     
 

AGATARCHOS Z SAMOS - malarz grecki działający w V w. p.n.e. Tworzył dekoracje teatralne (np. dla sztuk Ajschylosa). Uważa się go za twórcę perspektywy linearnej, której teorię spisał w dziełach, cieszących się wielką popularnością u współczesnych.

 
   
 

APELLES - największy (wedle opinii starożytnych) malarz starożytności chwalony przede wszystkim za wdzięk (charis), jakim charakteryzowały się jego prace. Działał w IV w. p.n.e. Był znakomitym portrecistą związanym z Aleksandrem Macedońskim (namalował wiele jego portretów). Wizerunki przez niego tworzone tak doskonale oddawały charakter malowanych osób, że nazywano je niedyskretnymi. Wykonał także pierwszy w historii autoportret oraz wprowadził nową kompozycję postaci, ukazując je od tyłu. Największe uznanie starożytnych zdobyły malowidła ukazujące Afrodytę. Jego obrazy odznaczały się przejrzystością barw, a także ostrą, skontrastowaną kolorystyką. Aby złagodzić te efekty, stosował laserunek, którego spoiwem była kość słoniowa.

 
   
 

APOLLODOROS - malarz grecki, który działał przede wszystkim w okresie wojny peloponeskiej. Zaczął stosować cieniowanie przy wyobrażeniu postaci ludzkiej. Zdobył przydomek "skiagrafos" (malarz światłocienia), lecz jego największą zasługą jest wprowadzenie do malarstwa operowania perspektywą

 
   
 

DURIS - malarz ceramiczny działający w końcu VI w. p.n.e. i malujący techniką czerwonofigurową. Interesowały go głównie sceny z eposu, mitologii choć tworzył i inne przedstawienia. Obok doskonałych scen sportowych pokazuje ludzi bawiących się na ucztach i dzieci uczące się w szkole. Jego postacie są wysmukłe, opanowane w gestach i ruchach, co niesie w konsekwencji pewną sztywność.

 
   
 

EUFRONIOS - malarz ceramiczny działający w latach 520-500 p.n.e. i malujący techniką czerwonofigurową. W rysunkach na jego naczyniach uwagę zwraca zwłaszcza doskonałość aktu rysowanego kreską o różnym natężeniu czerni firnisu. Przedstawiał głównie sceny walki (Herakles i Anteusz) lub pełnych wdzięku efebów z długimi, odchylonymi na zewnątrz palcami rąk. Jednak próby oddania ruchu są u niego jeszcze nieco nieśmiałe. Znamy 7 naczyń podpisanych przez tego malarza i 11 sygnatur garncarza o tym samym imieniu, działającego w latach 490-460 p.n.e. Jego naczynia były zdobione przez takich malarzy jak Duris czy Onesimos. Nie sposób jednak stwierdzić, czy mamy do czynienia z jedną, czy też z dwiema osobami.

 
   
 

FIDIASZ (ok. 490 do 420 p.n.e.) - w języku greckim Pheidias, syn Charmidesa z Aten. Według opinii starożytnych najwybitniejszy rzeźbiarz grecki okresu klasycznego. Uczeń Ageladasa z Argos, przyjaciel i doradca artystyczny Peryklesa.  Początkowo działał w Pellene, Platejach, Tebach, Delfach, później w Atenach, gdzie jako artysta i przyjaciel Peryklesa kierował przebudową Akropolu w latach 447-432 p.n.e. Około 432-434 p.n.e. został niesłusznie oskarżony o sprzeniewierzenie mienia publicznego (złota i kości słoniowej) oraz bluźnierstwo (umieszczenie autoportretu i portretu Peryklesa na tarczy posągu Ateny Partenos). Skazano go na wygnanie. Po wyroku działał jeszcze w Olimpii. Wielkość talentu Fidiasza przejawiła się w monumentalizacji tradycyjnych schematów kompozycyjnych, mistrzowskim łączeniu różnych dyscyplin artystycznych (np. snycerstwa z toreutyką, złotnictwem) i umiejętności organizowania pracy zespołowej (z malarzami, brązownikami itp.); wszechstronność - w perfekcyjnym opanowaniu m.in. wielu technik rzeźbiarskich. Dzieła Fidiasza, głównie religijne - statyczne, pełne spokoju i majestatycznego piękna (etos) były plastyczną wersją literackiej wizji Homera bogów olimpijskich. Z brązu Fidiasz wykonał m.in. Wotum Maratońskie (ok. 470 p.n.e. w Delfach), Atenę Promachos (wysokość ok. 7 m, ok. 460 - 450 p.n.e.) i Atenę Lemnia (ok. 451 - 444 p.n.e., nowożytna rekonstrukcja w Muzeum Narodowym w Warszawie) na Akropolu ateńskim oraz Amazonkę (ok. 440 p.n.e.) dla Artemizjonu w Efezie; w technice akrolitu - Atenę Areja (ok. 448 p.n.e.) dla Platejów, a w chryzelefantynie - 2 najsławniejsze kolosalne posągi kultowe: Atena Partenos (wysokość ok. 10 m, przed 438 p.n.e.; kopia rzymska tzw. Atena Warwakion) dla Partenonu i tronującego Zeusa Olimpijskiego (po 432 p.n.e., zaliczanego do siedmiu cudów świata) w jego świątyni w Olimpii; w marmurze - projekt (zapewne i częściowe wykonawstwo) dekoracji rzeźbiarskiej Partenonu (metopy, fryz, przyczółki). Wielka indywidualność Fidiasza i jego szkoły wywarły decydujący wpływ na kierunek rozwoju rzeźby greckiej w V w. p.n.e. Jego twórczość znana jest głównie z antycznych źródeł literackich (Pauzaniasz) i kopii rzymskich.

 
   
 

LEOCHARES ( IV w.p.n.e.)- rzeźbiarz grecki. Pochodził najprawdopodobniej z Aten. Pracował między innymi przy Mauzoleum w Halikarnasie. Jego styl charakteryzował się lekkością, wysmukłymi proporcjami i wielkim wyrafinowaniem, zwłaszcza w wyszukanych pozach postaci. Pozostawał pod wielkim wpływem dzieł Fidiasza, jednak w jego pracach więcej jest chłodu niż patosu. Wykonał też posągi Filipa II wraz z rodziną (Aleksander Macedoński), które wystawiono w Olimpii. Inne jego dzieła, znane głównie z późniejszych kopii, to Artemida (Diana) z Wersalu i Apollo Belwederski. Obie rzeźby maja dużo wspólnego: wymiary, proporcje oraz draperię oddaną z dużą ekspresją. Oboje odwracają wzrok w kierunku, w którym kroczą; głowy są podane w stronę odsuniętej do tyłu nogi. Być może stanowiły element większej grupy. Leochares był również autorem posągu Izokratesa wystawionego w Eleusis, oraz kompozycji przedstawiającej Ganimeda unoszonego przez orła, a także innych dzieł.

 
   
 

LIZYP (IV w. p.n.e.)- w języku greckim Lysippos, jeden z najbardziej odkrywczych rzeźbiarzy greckich, pochodzący z Sykionu. Działał ok. 350 - 300 p.n.e. Tworzył przede wszystkim w brązie. Nadworny portrecista Aleksandra Wielkiego. Stosując wieloplanową kompozycję uzyskiwał efekty głębi przestrzennej. Twórca nowego kanonu. Wprowadził wysmuklony kanon ludzkiego ciała, według którego głowa równa się 1/9 częścią wysokości całego ciała, co sprawia, że jego posągi w porównaniu z postaciami rzeźbionymi według kanonu Polikleta są smuklejsze. Kanon ten przedstawił w rzeźbie Apoksyomenos (ok.330p.n.e.). Twórca około 1500 rzeźb, niektóre z nich dochodziły do 16 m wysokości (Zeus dla Tarentu). Rzeźbił zwycięskich atletów, bogów (Posejdon dla Koryntu, Eros, Helios), alegorie i zwierzęta. Kilkakrotnie opracowywał temat zmęczonego Heraklesa. Wykonał wiele portretów Aleksandra Wielkiego (Aleksander z towarzyszami polujący na lwa), a także wielkie kompozycje ustawione w Farsalos, Dion, Delfach. Nie zachowały się żadne oryginały, twórczość Lizypa znana jest z kopii (Apoksyomenos, Odpoczywający Hermes, Herakles Farnese, Aleksander Wielki). Lizyp wywarł decydujący wpływ na rzeźbę hellenistyczną.

 
   
 

MAKRON - malarz ceramiczny działający w końcu VI wieku p.n.e. i malujący techniką czerwonofigurową. Specjalizował się głównie w radosnych scenach dnia codziennego. Uczty, bankiety oraz towarzyszące temu kurtyzany, roztańczone Menady. Frywolność ujawnia się głównie na przykładzie aktów kobiecych ukazywanych poprzez przejrzyste pofałdowane szaty.

 
   
 

MYRON (poł. V w. p.n.e.)-  rzeźbiarz grecki, najwybitniejszy przedstawiciel tzw. stylu surowego. Działał na Sycylii, Eginie, Samos, w Jonii, Beocji i Attyce (ok. 480-445 p.n.e.). Był mistrzem odlewu w brązie i przedstawianiu postaci ludzkiej w ruchu. Był twórcą rzeźb zwycięzców olimpijskich, atletów, wyobrażeń zwierząt. W starożytności największą sławą cieszyła się jego brązowa rzeźba Jałówka, stojąca na ateńskim Akropolu. Jego rzeźby przedstawiały także wizerunki bogów, np. Apollina dla Efezu, grupa Zeusa, Atena i Herakles dla Herajonu na Samos. Po zdobyciu Grecji przez Rzymian większość dzieł Myrona wywieziono do Rzymu. Żadne z dzieł Myrona się nie zachowało. Na podstawie rzymskich kopii zrekonstruowano 2 zaginione kompozycje Myrona: Dyskobola (450 p.n.e.) i grupę Atena z Marsjaszem. Dyskobol, posąg z brązu, przedstawiający zawodnika w chwili poprzedzającej rzut dyskiem. Oba odznaczają się dynamizmem pozy, doskonałą rytmiką i harmonijnym modelunkiem ciała.

 
   
 

POLIGNOT - malarz grecki działający w V w. p.n.e. Malował głównie w Delfach i Atenach. Zachowały się opisy literackie takich jego dzieł jak: Zdobycie Troi i Nekyja - zejście Odyseusza do krainy umarłych (Delfy). Jego obrazy ozdobiły Stoa Pojkile w Atenach i inne budowle w tym mieście. Zastosował nowy sposób wyrażania perspektywy - postacie są rozmieszczone na różnych poziomach. Wzniesienia czasami zasłaniały częściowo uczestników wydarzeń. Pojawia się falisty krajobraz, który naśladowany jest na wazach.

 
   
 

POLIKLET (2. połowa V w. p.n.e.)- jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy greckich. Pochodził z Argos. Działał ok. 450 - 415 p.n.e. w Olimpii, Atenach, Ardos. Kontynuator doryckich tradycji rzeźbiarskich, mistrz techniki brązowniczej, twórca wielu posągów atletów (m.in. zwycięzcy olimpijskiego Kyniskosa ok. 450 p.n.e.). Był zainteresowany głównie aktem męskim. Zainicjował schemat jego kompozycji opartej na kontrapoście. Opracował teorię matematycznego kanonu proporcji ciała ludzkiego, ogłoszoną w nie zachowanym traktacie Kanon (ustalenie geometrycznych i liczbowych zależności między poszczególnymi częściami ciała, np. głowa = 1/7 wzrostu, 3 długości nosa = wysokość twarzy). Swoje założenia zrealizował w programowym posągu Doryforosa (ok. 440 p.n.e.), udoskonalił później w posągu Diadumenosa (ok. 420 p.n.e.). Doryforos jest jego najsłynniejszym dziełem, przedstawia on młodzieńca niosącego włócznię. Niestety rzeźba zginęła i zachowała się tylko rzymska kopia. Wyjątkowo tworzył rzeźby kobiece - Ranna Amazonka (ok. 430 p.n.e.) i tronująca Hera, kultowy wizerunek z chryzelefantyny (wys. ok. 5,5 m, ok. 420 p.n.e.) do jej świątyni w Argos. Schemat kompozycyjny i kanon Polikleta stosowano powszechnie do czasów Lizypa.

 
   
 

PRAKSYTELES (IV w. p.n.e.)- jeden z największych rzeźbiarzy greckich; pochodził z Aten, syn i uczeń Kefisodota; działał głównie w Attyce, ok. 370-330 p.n.e.; przedstawiciel stylu późnoklasycznego; tworzył marmurowe posągi bóstw olimpijskich o młodych, pięknych, smukłych ciałach, w swobodnych i wdzięcznych pozach, w codziennych sytuacjach, o charakterystycznej esowatej linii kompozycji postaci; autor pierwszego aktu kobiecego w rzeźbie greckiej (naga, wstępująca do kąpieli Afrodyta z Knidos - ok. 360 p.n.e.). Jego dzieła  znane są z kopii rzymskich, m.in. Apollin Sauroktonos (zabijający jaszczurkę), Hermes z małym Dionizosem (być może oryginał), Satyr nalewający wino, Eros z Tespii, Eros z Parion; oryginałem jest tzw. baza z Mantinei, część grupy rzeźbiarskiej przedstawiającej Leto, Artemidę i Apollina.

 
   
 

SKOPAS (IV w. p.n.e.) - jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy greckich, a także architekt pochodzący z Paros. Przedstawicieli stylu późnoklasycznego. Aktywnie działał w latach ok. 370-330 p.n.e. na Peloponezie, głównie w Jonii i Karii. Twórca doryckiej świątyni Ateny Alea w Tegei na Peloponezie, rzeźb jej przyczółków, metop i fryzu oraz posągów Asklepiosa i Hygei (ok. 360 p.n.e.). Później rzeźbił wschodnią część Amazonomachii w Mauzoleum w Halikarnasie. Współpracował przy dekoracji Artemizjonu w Efezie (ok. 340 p.n.e.). Jego prace wyróżniają się: dynamiką, patosem i umiejętnym oddaniem silnych przeżyć bohaterów. Do sławnych kompozycji Skopasa, które przyniosły mu sławę zaliczano: Afrodytę Pandemos w Elidzie, Afrodytę z Samotraki, Heraklesa z Sykionu i Tiassosa morskiego w Astakos. Z nielicznych oryginałów zachowały się 4 głowy męskie i tors kobiecy z Tegei (obecnie w muzeum w Atenach), relief kolumny z Artemizjonu (w British Museum). Skopasowi przypisuje się autorstwo (znanych z rzymskich kopii): Szalejącej Menady, Potosa i Meleagra .Wywarł duży wpływ na rzeźbę hellenistyczną.

 
   
 

ZEUKSIS - malarz grecki tworzący po 440 r. p.n.e. Informacje o nim czerpiemy przede wszystkim ze wzmianek starożytnych autorów, którzy nie szczędzili mu pochwał. Był przede wszystkim kolorystą, mniej dbał o linię. Opracował własny kanon postaci i wprowadził nowe ich typy o dużym znaczeniu dla całego późniejszego malarstwa greckiego. Zawdzięcza mu ono także zmianę w doborze tematyki i nastroju. Malarstwo było do tego momentu pod wpływem Polignota głoszącego wartości religijne i etyczne. Zeuksis zwrócił się z czasem ku problemom psychologicznym i przedstawiał scenki rodzajowe (Rodzina Centaurów). Oddawał doskonale charakter postaci poprzez zharmonizowaną kolorystykę i starał się je zróżnicować nie tylko fizycznie, ale także oddając ich odmienność wewnętrzną, psychiczną.

 
   
 

w górę

 
 

© Paulina Gałęska 2003/2004 - Wszystkie prawa zastrzeżone